Terk Edilme Şeması Terk Edilme/İstikrarsızlık Şeması, bireyin kendisine destek ve duygusal bağ sağlayacak yakınlarının her an kendisini terk edeceği, öleceği veya başka birine tercih edeceği yönündeki sürekli ve yıkıcı beklentisidir. Bu şema nedeniyle, günlük yaşamdaki minör ayrılıklar (mesajlara geç yanıt verilmesi, partnerin iş seyahatine gitmesi, kısa süreli sessizlikler) bile kişinin zihninde ciddi ayrılık tehditleri veya […]
Bağımlılık Şeması Bağımlılık/Yetersizlik Şeması, bireyin başkalarından sürekli yardım ve destek almadan gündelik sorumluluklarını yerine getiremeyeceğine, doğru kararlar veremeyeceğine ve tek başına hayatta kalamayacağına dair köklü inancıdır. Bu şemaya sahip kişiler, yetişkin olmalarına rağmen iç dünyalarında kendilerini “yetişkinlerin dünyasında kaybolmuş çaresiz bir çocuk” gibi hissederler. Bu şema, Zedelenmiş Özerklik ve Performans Alanı’nın bir parçasıdır. Kişi, kendi […]
Yetersiz Öz-Denetim Şeması Dürtüsellik, kişinin uzun vadeli sonuçları düşünmeden, anlık bir duyguya veya isteğe hemen tepki verme eğilimidir. Yetersiz Öz-Denetim Şeması (Insufficient Self-Control/Self-Discipline), bu dürtüselliğin psikolojik kökenini oluşturur. Bu şemaya sahip bireyler, genellikle haz erteleme yeteneğinde zorluk yaşarlar ve duygusal yoğunluk karşısında kontrolü kaybederler. Bu durum, sürekli olarak pişmanlık duyulan davranışlar sergilenmesine ve kişinin kendi […]
Onay Arayıcılık Şeması Onay Arayıcılık Şeması, bireyin öz değerini tamamen başkalarının tepkilerine, onayına, takdirine veya dikkatine bağlamasıdır. Bu şemaya sahip kişiler, kendi içsel değerlerinden ziyade, dış dünyada nasıl göründüklerine odaklanırlar. Temel inanç şudur: “Eğer beni onaylarlarsa, takdir ederlerse değerliyim; etmezlerse bir hiçim.” Bu kişiler, bulundukları ortama göre renk değiştiren bir bukalemun gibi davranabilir, “kendi gibi […]
Kendini Feda Şeması Başkaları İçin Yaşamak ve Gizli Suçluluk Kendini Feda Şeması, bireyin başkalarının acı çekmesini önlemek veya suçluluk duymamak için kendi ihtiyaçlarını gönüllü ama aşırı bir şekilde feda etmesidir. Bu şemaya sahip kişiler, çevrelerindeki insanların ihtiyaçlarına karşı aşırı duyarlıdırlar ve kendi ihtiyaçlarını karşılamayı “bencillik” olarak görürler. Dışarıdan bakıldığında “yardımsever, düşünceli ve fedakar” görünseler de, […]
Yüksek Standartlar Şeması Mükemmeliyetçilik ve Şema Terapi Mükemmeliyetçilik, kişinin kendisine, çevresine veya performansına yönelik belirlediği, kişiyi yoğun stres altına sokacak derecede yüksek ve sürdürülmesi güç standartları sürekli olarak sürdürme çabasıdır. Bu durum, kişinin rahatlamasına izin vermeyen, sürekli bir içsel baskı, kronik stres ve kaçınılmaz olarak tükenmişliğe (Burnout) yol açar. Şema Terapi (ST), bu işlevsiz davranışın […]
Kusurluluk Şeması Utanç ve Kronik Değersizlik Hissinin Kökeni Kronik değersizlik, utanç ve kendilik algısı sorunları, bireyin temel benliğinde “Ben kusurluyum,” “Yetersizim” veya “Sevilebilir değilim” inancının yerleşmesiyle karakterize edilir. Bu duygular, kişinin kendisini başkalarının gözünde “hatalı” veya “farklı” hissetmesine neden olarak, sosyal geri çekilmeye ve sürekli bir kusur gizleme çabasına yol açar. Bu derin utanç duygusu, […]
Haklılık Şeması Haklılık ve Büyüklük Şeması Nedir? Haklılık/Büyüklük Şeması, bireyin kendisini diğer insanlardan üstün gördüğü, kendisine özel haklar tanıdığı ve toplumsal kuralların veya karşılıklı nezaket sınırlarının kendisi için geçerli olmadığına inandığı bir durumdur. Bu şemaya sahip kişiler, istediklerini, istedikleri zaman yapma hakkına sahip olduklarını düşünürler ve sonuçlarını düşünmeden hareket edebilirler. Kişi, diğer insanların ihtiyaçlarını veya […]
Başarısızlık Şeması Başarısızlık Korkusu ve Yetersizlik İnancı Hayatın her alanında (kariyer, okul, ilişkiler) kişinin kendi yeteneklerinden şüphe duyması, yaşıtlarının veya akranlarının gerisinde kaldığına dair süregelen bir inanca sahip olması Yetersizlik Duygusu olarak tanımlanır. Bu kronik inanç, genellikle çocukluk veya ergenlik dönemindeki öğrenme, beceri veya başarı alanlarında hissedilen eleştiri veya ihmal ile kök salar. Birey, potansiyeli […]
Kuşkuculuk Şeması Kuşkuculuk ve Kötüye Kullanılma: İlişkilerde Güven Krizleri ve Tetikte Olma Hali Kuşkuculuk/Kötüye Kullanılma Şeması, bireyin diğer insanların er ya da geç kendisine zarar vereceği, onu kullanacağı, aşağılayacağı, yalan söyleyeceği veya manipüle edeceği yönündeki beklentisidir. Bu şemaya sahip kişiler, insanların niyetlerine karşı sürekli bir şüphe duyarlar ve ilişkilerde kendilerini “av”, diğerlerini ise “avcı” olarak […]